English Arabic
به شمس توس خوش آمدید. / ثبت نام کنید / ورود
    
 

اخبار

راهبردهای فرهنگی امام حسن عسگری(ع) در دوران امامت

راهبردهای فرهنگی امام حسن عسگری(ع) در دوران امامت
دوران امامت امام حسن عسگری(ع) در حالی آغاز شد که دستگاه خلافت عباسی، به دلیل هراس از گسترش اندیشه پیروان اهل بیت(ع)، ایشان و پدر بزرگوارشان امام هادی(ع)، را در حصری شدید قرار داده بود. با این حال، امام حسن عسگری(ع)، توانستند با در پیش گرفتن راهبردی مؤثر و کارا، نهضت علمی و عقیدتی امامان(ع) را بارورتر کنند. بررسی راهبردهای علمی و اعتقادی امام حسن عسگری(ع) برای گسترش اندیشه ناب اسلامی و تقابل ایشان با جریان های انحرافی، موضوع گفت وگوی خراسان، با حجت الاسلام والمسلمین محمدهادی یوسفی غروی، پژوهشگر برجسته تاریخ اسلام و عضو شورای کتاب مجمع جهانی اهل بیت(ع) است که در پی می آید.
شرایط سیاسی و اجتماعی دوران امامت امام حسن  عسگری(ع) چگونه بود؟ این شرایط چه تأثیری بر گسترش معارف اهل بیت(ع) داشت؟
امامت امام حسن عسگری(ع) همزمان با خلافت سه خلیفه خونریز عباسی، یعنی معتز، مهتدی و معتمد، بود. ایشان تحت نظر بودند و کلیه رفت و آمدهایشان کنترل می شد. خلفای عباسی که از نفوذ امام(ع) و قدرت پیروان ایشان بیمناک بودند، علاوه بر آن که امام(ع) را در سامرا و در یک پادگان نظامی تحت نظر داشتند، سه یا چهار بار ایشان را دستگیر کردند و به زندان انداختند. در این حال شیعیان نیز از آزار و اذیت خلفای عباسی در امان نبودند. وسعت پراکندگی پیروان مکتب اهل بیت(ع) و نیاز این افراد به راهنمایی و هدایت، مسئله ای بود که حساسیت خاصی را در آن شرایط به وجود آورده بود و حقیقتاً یک راهبرد کارا و مؤثر را برای اداره بهینه اوضاع می طلبید. از طرف دیگر بنا بر این بود که امام حسن عسگری(ع) در انظار عموم حضور چندانی نداشته باشند و به عبارت بهتر شرایط را برای آغاز عصر غیبت امام زمان(عج) آماده کنند. دستگاه خلافت عباسی نیز با آگاهی و اطلاع از مسئله تولد منجی موعود(عج)، سخت گیری و مراقبت از بیت امام(ع) را به شدت افزایش داده بود. با وجود همه این مسائل، امام حسن عسگری(ع) موفق شدند فعالیت گسترده و مؤثری برای هدایت پیروان مکتب اهل بیت(ع) را سازماندهی کنند. علاوه بر شبکه وکالت، که از دوران امامان پیشین طراحی و در دوره ایشان به اوج کارایی خود رسیده بود، بسیاری از شیعیان این موقعیت را پیدا کردند که مسائل و مشکلات خود را از طریق نامه و یا به صورت شفاهی با ایشان مطرح و جواب دریافت کنند. علاوه بر این، همان طور که اشاره کردم، نظام وکالت با استفاده از افراد مورد وثوق امام(ع) امور مربوط به پیروان مکتب اهل بیت(ع) را به نحوی مطلوب سازماندهی می کرد. عثمان بن سعید عمری، اولین نایب امام زمان(عج) در دوران غیبت صغری، یکی از افراد مورد وثوق و از نمایندگان امام حسن عسگری(ع) بود.
آیا با وجود شرایطی که به آن اشاره کردید، امام حسن عسگری(ع)، مانند پدران بزرگوارشان(ع)، موفق به تربیت شاگردان مبرز و دانشمند شدند؟
با وجود محدودیت شدید امام حسن عسگری(ع)، آن حضرت موفق به تربیت شاگردان مشهور و دانشمندی شدند. از میان پرورش یافتگان مکتب امام حسن عسگری(ع)می توان به محمدبن خالد برقی اشاره کرد که اهل برقرود قم بوده است. بنابر روایات، امام حسن عسگری(ع) تفسیری را بر او دیکته کرده اند. از دیگر شاگردان امام(ع) می توان به احمدبن اسحاق اشعری، اشاره کرد که او نیز از اهالی قم بوده است. وی از بزرگان و دانشمندان بنام عصر خود بوده و به گفته نویسنده کتاب «اتقان المقال فی احوال الرجال» از جمله افرادی است که در دوره غیبت صغری، افتخار دیدار با امام زمان(عج) را پیدا کرده است. اسماعیل بن علی نوبختی نیز از شاگردان مشهور امام حسن عسگری(ع) است که آثار و تألیفات فراوانی از او به جا مانده و نقل شده است. ابن ندیم در کتاب خود، «الفهرست»، به تعدادی از آثار او اشاره می کند. این شاگردان، رواج دهنده علوم و دانش اهل بیت(ع) در میان مسلمانان بودند و نقش مهمی در گسترش نهضت فکری امام حسن عسگری(ع) ایفا کردند.
یکی از جریان های انحرافی دوران امامت امام حسن عسگری(ع) جریان غلات است. غالیان چه کسانی بودند و برخورد امام(ع) با آن ها چگونه بود؟
در دوران امام حسن عسگری(ع)، غلات خطری جدی برای اندیشه های اعتقادی مسلمانان و به ویژه شیعیان، محسوب می شدند. این افراد مدعی بودند که – نعوذ با....- خداوند در روح امام(ع) حلول کرده است. آن ها امام حسن عسگری(ع) را خدا می دانستند؛ اما این نگاه به شدت منحرفانه، در حقیقت زمینه ای برای آن  بود که غالیان خود را حامل اسرار الهی و پیامبر معرفی و با توسل به این اعتقاد نامشروع و کفرآمیز ادعای نبوت کنند. جالب این جاست که فصل مشترک تمامی غلات این بود که خود را از قید و بند تکالیف دینی، مانند نماز و روزه، آزاد می دانستند و اصولا هیچ پایبندی و التزام به انجام تکالیف شرعی نداشتند. رفتار امام حسن عسگری(ع) با این گروه، تبری و بیزاری جستن از آن ها و حتی برخورد شدید با برخی از افراد خطرناک و غیرقابل اصلاح این غالیان بود.
آیا امام حسن عسگری(ع) مانند برخی امامان قبلی(ع) فرصت یافتند تا به مناظره علمی برای اثبات حقانیت اسلام و مکتب اهل بیت(ع) بپردازند؟
در کتاب «تحف العقول»، یک باب از سخنان امام عسگری(ع) وجود دارد که گویای این مطلب است که امام(ع) در برخی اوقات فرصت مناظره نیز داشته اند. مرحوم طبرسی نیز در «احتجاج» داستان مناظره ایشان با برخی از مسیحیان عراق را در ایام خشکسالی این منطقه آورده است. امام حسن عسگری(ع) با برخی از فیلسوفان دهری مذهب، که نسبت به دین اشکال وارد می کردند، مناظرات مؤثر و پیروزمندانه ای داشته اند. ابن شهرآشوب در کتاب «مناقب آل ابی طالب» به مناظره امام(ع) با یعقوب بن اسحاق کندی، که ظاهراً از فیلسوفان مشهور آن عصر بوده است، اشاره می کند. تأثیر سخن امام حسن عسگری(ع) چنان بود که یعقوب بن اسحاق تمامی یادداشت های پیشین خود را سوزاند و از آن ها تبری جست. این اسناد نشان می دهد که ایشان توانسته اند از فرصت هایی که برای مناظره پیش آمده است، نهایت استفاده را برای دفاع از اسلام و حقایق ناب آن، ببرند.

۱۹ بهمن ۱۳۹۲ ۱۰:۵۳

اظهار نظر

میانگین امتیاز کاربران: 0.0  (0 رای)

امتیاز:
 
نام فرستنده:
پست الکترونیک: *  
نظر: *
 
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500  


کلیه حقوق این وب‌سایت متعلق به بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (ع) می‌باشد.