مرو در تونل تاريخ

شهرمرودرجنوب شرقي ترکمنستان ودرانتهاي کويرقره قوم واقع است ، بناي اوليه شهرمتعلق به قرن پنجم قبل ازميلاد مي باشد ، داريوش اول درکتيبه بيستون ، اين شهررا مروگوش ناميده و جغرافي دانان باستان آن را مرگيانا نام نهادند.

مرودردوره ساسانيان بسيارآباد بود ويزدگرد سوم آخرين پادشاه ساساني پس از شکست ازمسلمانان به اين شهرگريخت ودرآنجا کشته شد.
درقرون اوليه اسلامي شهرمرواهميت بسياري يافت وهمين رونق موجب شد تا مأمون عباسي پس ازدرگذشت هارون به سال صدونود وسه هجري – قمري پايتخت خودرا به آن شهر منتقل سازد.

دربيست وپنجم ذيقعده سال دويست هجري – قمري آقا علي ابن موسي الرضا (ع) از مدينه به مرو هجرت نمودند و دردوم ماه رمضان سال دويست ويک هجري – قمري با پذيرش ولايتعهدي زمينه اعتلاي فرهنگ ولايي را درخطه خراسان ، خصوصاً شهرکهن مرو فراهم ساختند ، درايام اقامت امام (ع) درشهرمرو که دو سال و چند ماه بطول انجاميد علاوه برعاشقان ولايت ، علماء سايراديان و مذاهب ازاقصي نقاط دنيا براي بهره گيري ازاقيانوس بيکران علم و دانش آن امام همام ويا به دعوت مأمون براي مباحثه به سوي مروروان بودند و آن شهردراين مدت بر روي علماء و فضلا آغوش گشوده بود و خيروبرکت اين حضور تا چند قرن ساکنان آن درياررا شامل گشت.

سلاطين سلجوقي شهرمرورا مرکزامپراطوري بزرگ خود ساختند و اين اقدام بدانجهت بودکه شهرمرو درميان راه خوارزم و ماوراالنهرو سرخس و نيشابورقرارداشت ، سلطان سنجر سلجوقي تا پايان حيات ازآن شهربربلاد تحت حکومت خود فرمان راند و پس از مرگ درآن ديار به خاک سپرده شد.
درنيمه قرن ششم هجري – قمري به نقل از مورخان ده کتابخانه بزرگ درشهرمرووجود داشت که فقط دريکي ازآنها بيش از دوازدههزارجلدکتاب دردسترس پويندگان علم و دانش قرارداشت ، اما افسوس که درحمله مغول شهرويران گشت و صدها هزار نفرکشته شدند وکتابخانه ها وتمامي گنجسنه هاي درونشان درآتش جهل و ناداني آن قوم بي خرد سوخت وبه خاکسترمبدل گشت.

شهرمروپس ازاين واقعه هيچگاه نتوانست رونق وشکوه گذشته را بازيابد ، درعهد تيموريان شهرهرات جانشين مروگرديد وازآن پس مرودرمسيرتجاوزگران به خطه خراسان قرارگرفت ، درعهد حکومت ناصرالدين شاه قاجارو به سال هزارودويست و هفتاد و شش هجري – قمري براي آرام سازي آشوبهاي مرو سپاهي بدانسو روان گشت ولي بعلت عدم لياقت سران سپاه و اختلافات درونشان شکست خوردند و روسها مرو وتعدادي از شهرهاي خراسان را تصرف و مرزهاي خود را تا حدکنوني درداخل خاک ايران پيش آوردند.


گروه پژوهشي جاده ولايت
علي اصغر سالاري