گزيده سخنان حضرت آيت الله جوادي آملي در ديدار با اعضاي شوراي اجرايي جشنواره فرهنگي و هنري امام رضا(ع) تيرماه 1385، شهر مقدس قم

به نام خدا، ... وجود مبارک امام رضا(ع) [ويژگي و] برجستگي خاصي براي ما ايرانيان در جوار کريمانه آن حضرت قرار داده است. امام راحل(ره) فرمودند: «خراسان و مشهد در حقيقت مرکز اصلي ايران است.»
براي اين که فکر قرآن و عترت بتواند از طريق قلم، فکر و بيان شما آمده باشد، بايد اول هنر را آن قدر درست فرا بگيريد که جايگاه اصلي خود را پيدا کند. [قرارگرفتن جشنواره ها در جايگاه اصلي خود] به اين است که شما معقول را محسوس کنيد. اگر متحير را محسوس کنيد، ممکن است لحظه اي و مقطعي اثر بگذارد.
... حواستان جمع باشد؛ شعر، تئاتر، سينما و فيلم اگر يک واژه ي عقلي نداشته باشد، همين وضعي است که مي بينيد که ممکن است ديگران خوششان هم بيايد و بخندند. ...بايد [شادي و] سرور سالم از معقول نشأت بگيرد نه از محسوس! اگر باران بيايد، آبي که از بالاي کوه مي آيد سالم و پاک است، اما آب هاي پايين کوه زياد گوارا نيست. اگر مطلبي از عقل به خيال آمد و از خيال به حس ـ و به تعبيري از حکيم سنائي از علم به عين آيد و از هوش به آغوش ـ اين اثر گذار است. هم علما گوش مي دهند و هم حوزويان و هم دانشگاهيان و همه متأثر مي شوند، اما اگر از عقل به حس نيايد و از خيال به حس آمده باشد، اين نه پيامي دارد و نه سازنده است.
مطلب دوم اين که شما اگر مي بينيد [ارزش] آثار ادبي فردوسي «رضوان الله تعالي عليه» را، اين نه براي رستم و اسفندياراست، آن معقول را محسوس کرده و بعد رستم و اسفنديار در کنار آن وجود پيدا کرده است. وقتي شما مي بينيد که صدرالمتألهين شيرازي نام فردوسي را در کتاب خود به عظمت مي برد و مي گويد جاي فردوسي در بهشت بود، براي همين است. از او سوؤال کردند که براي چه اين نام را به شما داده اند؟ [گفت که] به برکت اين شعر:«خداوند دانــا و هستــــي تويــي ندانم چه اي، هرچه هستي تويي»
معناي «هرچه هستي» يعني تمام حقيقت هستي تويي و اين را برابر هر مجهولي مي گويند. [آيا] انسان جاهل در برابر شيء مجهولي مي گويد؟ «من نمي دانم که شما چه هستيد، که هرچه هستي خودت هستي!» اين که آدم را به بهشت نمي برد! حکيم صدرالمتألهين مي گويد اين يعني «هرچه هستي نه هرچه تو هستي». تمام اولويت هستي تويي و کمتر حکيمي به آن مي رسد.
...البته اين روزها علي علي مي گويند اما آن روزها علي گفتن همانا و مرگ همانا و فردوسي در آن عصر مي فرمايد: «چه گفت آن خداوند تنزيل و وحـي خـــداونــد امر و خـداونـد نهـي»
«که من شهر علمـم، عليـم در اســت درست اين سخن قول پيغمبر است»
اين مي شود فردوسي! اين معقول را محسوس کرده است. اگر مي خواهيد به نام امام هشتم(ع) جشنواره، تئاتر، سينما، فيلم بسازيد؛ ـ چنانچه طي ملاقات با عزيزاني که دست اندرکار ساخت سيره مبارک حضرت يوسف هستند، به آن شرط کرده ايم ـ بدانيد که هنر مي تواند معقول را محسوس کند. کسي که نمي داند معقول چيست، چگونه به محسوس مي رسد؟ يا خودش بايد حکيم باشد، يا به حکمت وصل باشد. آدم يا بايد خودش چشمه اي باشد، يا بايد به استخر و رودي وصل باشد. وقتي آدم از خودش آب دارد مثل چشمه اي مي جوشد و حکيم و عالم مي شود. استخر که به خودي خود آب ندارد بايد به آن اضافه کرد يا به رودي وصل باشد
... بنابراين ما بايد بدانيم که مي شود معقول را محسوس کرد. اين راه دارد. راهش را ياد بگيريد. آن وقت [به راحتي درخواهيـم يافت که] چـگونـه شعــر بگوييم؟ چگونه حرف بزنيم و حرف خوب بزنيم. جامعه هم خريدار است.
... [اين را هم بدانيم که] امام زمان(ع) [هر عصر] هرجا باشند، حوزه علميه جهان اسلام هم آنجاست. روزي وجود مبارک امام باقر(ع) و امام صادق(ع) در مدينه بودند، حوزه علميه جهان اسلام هم در مدينه بود. روزي وجود مبارک حضرت امير وارد کوفه شدند، حوزه علميه جهان اسلام نيز در کوفه بود. وقتي وجود مبارک امام هشتم(ع) وارد ايران شدند، مشهد، حوزه علميه جهان اسلام شد. اين برکات آنجا هست.
آنها سرايندگان خوبي دارند. اين آقايان درباره امام جواد(ع) و امام هادي(ع) و امام حسن عسگري(ع) سخنراني کنند، مقالاتي بنويسند، شعر بگويند يا قصه اي بنويسند. ...اين گونه نباشد که در بين ائمه (عليهم السلام) فقط سيد الشهدا(ع) را بشناسيم، حضرت علي(ع) و بعد امام رضا(ع) و وجود مبارک امام زمان(عج) را! ائمه ديگر هم براي ما عزيز هستند و هيچ فرقي ندارند. نوابغ شعراء را که ملاحظه مي کنيد، مثلاً در ميلاد امام جواد(ع) يا امام هادي(ع) کم شعر خوانده اند! در زمان شهادتشان هم مرثيه کم است!
... انشاءالله موفق هستيد. اولاً بايد معقول را محسوس کنيد، ثانياً راهش را مشخص کنيد، ثالثاً براي اين که از تهمت واقفي بودن هم در بياييد، انشاءالله درباره امام نهم، دهم و يازدهم هم به بهانه همين جشنواره امام رضا(ع) از مسؤولان، نويسندگان، شعرا، و سرايندگان بخواهيد در اين زمينه کار کنند.